Rani javni uvid u Prostorni plan područja posebne namene rudnika “Jama Bor“ – II faza razvoja rudnika započeo je 26. oktobra i trajaće do 9. novembra. Izradu plana finansira kompanija Serbia Zijin Copper, a za njegovu pripremu zaduženi su Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije, kao nosilac izrade, i Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, kao obrađivač.
Prema pisanju eKapije, predloženi prostorni plan obuhvata oko 1.703 hektara na teritoriji Bora, odnosno delove katastarskih opština Bor I, Bor II i Oštrelj, među kojima su i delovi mesnih zajednica Sever i Centar, kao i prigradsko naselje Brezonik. Planom je predviđen razvoj rudnika do 2045. godine, pri čemu bi prva etapa trebalo da bude završena do 2035. godine.
Druga faza razvoja rudnika podrazumeva povećanje proizvodnje na 18 miliona tona rude bakra godišnje, uz proširenje podzemnih radova sa sadašnje kote od minus 235 na kotu od minus 455 metara nadmorske visine. Predviđena je primena metode otkopavanja sa zarušavanjem, koja može izazvati pomeranje, sleganje i urušavanje tla iznad podzemnih radova.
Prema procenama kompanije, zona uticaja rudarskih radova na površinu terena formirala bi se pod uglom od 60 do 65 stepeni, zbog čega bi dalji razvoj rudnika zahtevao izmeštanje naselja Brezonik. Za dublje faze eksploatacije potrebna su dodatna istraživanja mogućeg uticaja na delove gradskog naselja Bor i postojeću infrastrukturu.
Zbog očekivanih pomeranja tla predviđeno je i izmeštanje dela železničke pruge Bor–Mala Krsna, dok bi se dodatno razmatrao uticaj na javne saobraćajnice, uključujući Avalsku ulicu.
Pored proširenja podzemnog rudnika, planirana je izgradnja nove flotacije i prateće infrastrukture, dok bi se flotacijski otpad transportovao do jalovišta “Veliki Krivelj“. Prva proizvodnja predviđena je u šestoj godini razvoja, a puni kapacitet od 18 miliona tona rude godišnje između 11. i 32. godine. Eksploatacija je projektovana na ukupno 41 godinu, tokom kojih bi, prema procenama, bilo proizvedeno oko 571,5 miliona tona vlažne rude.
Upravo zbog predviđenog načina eksploatacije i blizine rudarskih aktivnosti naseljenim delovima grada, CORE i Nova planska praksa upozoravaju da bi proširenje moglo da ugrozi gotovo trećinu gradskog jezgra Bora, u kojem se nalaze stambeni objekti, škole, zdravstvene i verske ustanove, kao i važna infrastruktura.
Organizacije smatraju da je dodatni problem to što se novi plan izrađuje bez usvojenog jedinstvenog prostornog plana Borsko-majdanpečkog rudarskog basena. Podsećaju da je Vlada Srbije još 2014. godine pokrenula izradu tog dokumenta, ali da on nikada nije usvojen, zbog čega je nova odluka o njegovoj izradi doneta u aprilu 2026. godine.
Kako se navodi u njihovom saopštenju, razvoj rudarstva u Boru i Majdanpeku godinama se planira kroz pojedinačne prostorne planove, bez sveobuhvatnog sagledavanja uticaja na stanovništvo, životnu sredinu i postojeća naselja. Zbog toga zahtevaju obustavu ranog javnog uvida i stavljanje van snage odluke o izradi plana za drugu fazu razvoja rudnika “Jama Bor“.
Predloženi dokument trenutno je u početnoj fazi izrade, što znači da konačne granice, uslovi eksploatacije, mere zaštite i rešenja za naselja i infrastrukturu tek treba da budu detaljnije razrađeni. Predviđena je i izrada strateške procene uticaja plana na životnu sredinu.
Prema zvaničnoj objavi Grada Bora, građani i pravna lica mogu do 9. novembra 2026. godine da dostave primedbe i sugestije Gradskoj upravi Bora ili Agenciji za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije. Na sajtu Grada dostupni su elaborat i grafički prikaz planiranog područja.
S obzirom na to da je već u početnoj dokumentaciji prepoznata potreba za izmeštanjem Brezonika, kao i za dodatnim istraživanjima uticaja na gradsko naselje Bor, jedno od ključnih pitanja u daljem postupku biće koliko dalji razvoj rudnika može da utiče na bezbednost stanovništva, stabilnost tla i postojeću infrastrukturu, kao i na osnovu kojih analiza će biti doneta konačna planska rešenja.
